icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Whatsapp Youtube
Sundimi I Lighit në Kosovën e Pavarur
Sundimi I Lighit në Kosovën e Pavarur
Table of Contents
  1. PËRMBLEDJE
The Western Balkans: Fragile Majorities
The Western Balkans: Fragile Majorities

Sundimi I Lighit në Kosovën e Pavarur

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

PËRMBLEDJE

Dy vite pas shpalljes se pavarësisë Kosova ende përballet me sundimin e pabarabartë të ligjit dhe sistemin e dobët gjyqësor që po rëndojnë mbi qytetarin e vendit. Policia, prokurorët publik dhe gjyqet – janë performues te çrregullt, të prirurë për t’u ndikuar politikisht dhe për keqpërdorim të detyrave. Krimi i orgnaizuar dhe korrup­cioni janë mjaft të përhapur. Duke pasur parasyshë se prosperiteti, mardhëniet me Bashkimin Evropian (BE) si dhe njohja e Kosovës si shtet i pavarur varen nga sundimi i ligjit, qeveria ka ndërmarrë hapa të rëndësi­shëm, duke bërë zëven­dësimin e zyrtarëve të lartë dhe aplikimin e stërvonuar të reformave, edhepse ende vërehen dobësi kritike sidomos nëpër gjykata. Por korrupcioni i nivelit të lartë dhe krimi i organizuar janë mjaft të përhapura dhe në këtë mënyrë duke krijuar mjaft probleme, kështuqë qeveria e përkrahur nga bashkësia ndërkombëtare duhet të veprojë me shpejtësi për ti zvogëluar dhe zgjidhur ato.

Kosova vuan nga përshtypja e krijuar se udhëhiqet nga një elitë e paligjshme politike që kontrollon cdo aspekt të shoqërisë. Nga një hetim i udhëhequr nga misioni për sundim të ligjit i BE-së, EULEX, dyshohet për korrup­cion masiv në nivelet më të larta dhe janë evidentuar boshllëqe në ligje si dhe në zbatueshmërinë e tyre. Disa nga këto janë zgjeruar kohëve të fundit duke mundësuar kështu rritjen edhe më tej të korruocionit. Ky reputacion mbanë jasht investimet dhe vendin të zhytur në varfëri. Nevoitet taktikë e dyfishtë e veprimit, forcimi i rregu­llativës në mënyrë që të pamundësohen mundësitë për korrupcion dhe në të njëjtën kohë hetimi i shkeljes së ligjit në të kaluarën.

Për më tepër, reputacioni i Kosovës për joligjshmëri është ekzagjeruar: Vendi ka nivel të ulët të kriminalitetit dhe në shumë aspekte është më i sigurtë se shumica e vendeve të zhvilluara. Rastet e krimeve ndëretnike janë të rralla dhe në pjesën më të madhe të Kosovës serbët jetojnë të sigurtë. Por sistemi gjyqësor është i dobët. Vetëm disa raste kriminale përfundojnë me burgosje të autorëve të krimit. Sistemi civil është edhe më keq. Është e pamun­dur për qytetarët e Kosovës – dhe kom­panitë, vendore dhe ndërkombëtare, të cilat dëshirojnë të investojnë ne Kosovë – të zbatojnë të drejtat e tyre në gjyq. Kontestet pronësore janë shumë të shpeshta dhe pasiqë nuk mund të zgjidhen në mënyrë të drejtë nëpër gjyqe ato në disa raste bëhen burim i dhunës. Sistemi jofunksional i gjyqësisë civile, i ngulfatur me një grumbull rastesh të mbledhura që nga viti 2000-01, i frikëson investitorët.

Performuesit më të dobët në sistemin e gjyqësisë së Kosovës janë gjyqet. Nuk ekziston asnjë rrugë e besue­shme që siguron shërim ligjor për sistemin civil të gjy­qësisë. Gjyqtarë të demoralizuar dhe të rraskapitur kanë para vetes grumbuj të rasteve civile që vazhdojnë që para një dekade, të ndjekur nga një reputacion për korrupcion dhe favorizime. Paditësit mbesin enigmatikë gjatë raun­deve të aeplit, shtyrjeve dhe vonesave, shpesh duke bërë gabime të qëllimëshme. Mitosja dhe dhuna janë bërë mjete atraktive për zgjidhjen e mos­marrëve­shjeve gjyqë­sore. Edhepse sistemi i drejtësisë penale funksionon më mirë, ai vuan nga jobesueshmëria e për­hapur, nga dësh­mi­tarët e frikësuar dhe të pavullnetshëm për bashkëpunim dhe nga cilësia e ulët e punës së prokurorëve.

Policia është njëra nga pak institucionet vërtetë multi­etnike të Kosovës, ku serbët dhe të tjerët janë të integruar në të gjitha regjionet dhe në të gjitha nivelet. Ata kanë përkrahje të fortë publike dhe vullnet të fortë njerëzor por janë të menaxhuar në mënyrë të dobët dhe iu mungojnë aftësi vitale; pavarësisht nga kjo, lidershipi i policisë i shpërfillë trajnimet në mënyrë të vazhdueshme. Kjo forcë është mjaft efektive në punën rutinore si dhe me krimet e nivelit të ulët por ka mundësi të kufizuara për të luftuar krimin e organizuar, krimet financiare dhe mashtrimet, drogën dhe trafikimin njerëzor dhe sfida të tjera të specializuara. Ka zhilluar mardhënie miqësore me prok­urorë public, të cilët kanë për detyrë që të udhëheqin të gjithat hetimet policore të krimeve serioze. Si rezultat i kësaj, policia vepron sipas vullnetit të vet ndërsa proku­rorët janë nën shërbim dhe të mboshtur.

Institucionet të cilat duhet të monitorojnë sistemin gjyqësor – Këshilli Gjyqësor i Kosovës (KGjK), i cili i mbikqyrë gjyqtarët, Inspektoriati i Policisë së Kosovës (IPK) dhe ministria e drejtësisë, të cilët mbikqyrin pro­kurorët – nuk janë duke punuar. Këshilli është para­lizuar nga pushime të gjata të stafit nëpër pozitat kyçe. Kom­po­nentet e tij, sidomos Zyra e Këshillit Disciplinor dhe Gjyqësori i Auditimit, përgjegjës për hetimin e korrup­cionit dhe problemeve të tjera nëpër gjykata, punojnë mirë, por gjetjet e tyre mbesin të paefektshme pasiqë nuk vepron i tërë institucioni. Ministria vuan nga lidershipi i dobët dhe nga mungesa e përkrahjes politike, edhepse ministri i ri i emëruar në prill 2010 duhet të përmirësojë përformancën.

Dobësitë e funksionimit të sistemit gjyqësor më së shumti janë të dukshme ne veri të Lumit Ibër në Kosovë, në zonën e vogël të mbajtur nga serbët e cila në të vërtetë kontrollohet nga Serbia. Në Veri nuk ka drejtësi të vërtetë penale, pasiqë gjykatat e udhëhequra nga Serbët atje nuk mund të bashkëpunojnë me Shpërbimin Policor të Kosovës (SHPK), të mandatuar nga KB. Megjithate, Veriu nuk është zonë anarkiste: niveli i krimeve rutinore është i ngjashëm me nivelin e krimeve ne Kosovë si tërësi, dhe numri i vogël i popullatës vendore jeton nga lëmosha e marrë nga Beogradi. Kohëve të fundit është rritur kontrolli i kufirit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, dhe arrestimet mresëlënëse, kryesisht në Serbi, kanë ndikuar në zvogëlimin e dukshëm të kontrabandës. Por Veriu është një pengesë në mardhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe ndërmjet këtyre të dyjave dhe EULEX-it; ndikueshmëria dëmtuese e saj është shumë më e madhe se sa urdhëresat e pakëta ligjore të saj. Nga kujdesi i tepruar, EULEX-i nuk ka vendosur policinë e saj në Veri, duke lënë kështu këtë pjesë të lirë për veprimet e grupeve të organizuara kriminale të cilat janë të mërzitshme edhe për serbët më patriot. Përpjekjet e tij për të plotësuar gjyqin e Mitrovicës me gjykatës vendor kanë dështuar, duke ofenduar në këtë mënyrë edhe Prishtinën e edhe Beogradin.

Ky raport studion sistemin e brendshëm juridik; një raport pauses do të mbulojë aspektet ndërkombëtare.

Prishtinë/Bruksel, 19 maj, 2010

The Western Balkans: Fragile Majorities

Political instability keeps growing in the Western Balkans amid geopolitical contests and increased tensions with Russia. In this excerpt from the Watch List 2017 – First Update early-warning report for European policy makers, Crisis Group urges the European Union and its member states to engage intensively to ensure the political space for avoiding more serious crisis does nto entirely vanish in the Western Balkans.

This commentary is part of our Watch List 2017 – First Update.

Mounting political instability in the Western Balkans has the potential to spark new crises on the EU’s immediate borders. Political tensions are particularly high in Macedonia, Bosnia and Herzegovina (BiH) and Kosovo. Many EU policymakers are concerned that Russia aims to exacerbate this disorder, a worry that has intensified since elements of the Russian intelligence service were implicated in a failed coup in Montenegro last year. But the region’s crises are rooted in a prevalent winner-takes-all party politics and flaws inherent in the political settlements forged to end the Yugo­slav wars. While Russia has deep-seated interests in the Balkans, its interventions are more opportunistic than strategic.

[T]he EU [...] should concentrate on local sources of instability, which often are linked to ruling parties’ refusal to give up power despite losing elections.

The Balkans are a part of the ongoing geopolitical contest, but local sensitivities are much stronger drivers of events and risks in the region than geopolitics: the EU therefore should concentrate on local sources of instability, which often are linked to ruling parties’ refusal to give up power despite losing elections. Regional states – including those discussed below – have endured on-and-off political tensions since the 1990s, so far without sliding back into secessionist wars. But the political space for avoiding more serious crises is narrowing, and the EU must engage intensively to ensure it does not entirely vanish. This will play out differently in each context but at its core the EU should seek to impose meaningful financial costs on, and slow down the pace of EU accession for actors who violate basic norms, and in particular on parties that obstruct a peaceful transfer of power.

Macedonia

The risk of a serious crisis is highest in Macedonia. National elections in 2016 failed to restore stability after a period of political turmoil and sporadic violence. The incumbent right to far-right VMRO-DPMNE party has refused to cede power to a majority coalition of parties led by the Social Democratic SDSM party. A central point of contention is the SDSM’s willingness to make some political concessions to the Albanian minority, which VMRO claims threaten the state’s existence. This invalid claim has resulted in daily anti-Albanian rallies in the capital, Skopje, as well as in growing alienation among ethnic Albanians. While the Macedonian Albanian minority’s leaders generally have remained committed to working within Macedonia’s political structures since the country came close to civil war in 2001, the current crisis could undermine this uneasy bargain.

Civil society groups have called for targeted sanctions against senior VMRO officials, and the European Parliament’s rapporteur has echoed these calls. The EU should use the threat of possible sanctions to press the VMRO to accept its electoral defeat and play the role of responsible opposition. Leaders of the European People’s Party (EPP), of which VMRO is a member, should use their contacts in Skopje to insist that VMRO stop blocking the transfer of power; if it does not the EPP should consider suspending VMRO.

Kosovo

The political climate in Kosovo has been poisonous since the ruling PDK party refused to cede power after losing elections in 2014. The nationalist opposition party – VV – has responded with public protests and accusations that the PDK is too generous to the ethnic Serb minority. The PDK subsequently reached a power-sharing arrangement with another part of the opposition, the centrist LDK, though this political deal failed to bridge deeper societal divides. While the EU previously coaxed Belgrade and Pristina into constructive talks, relations have worsened and there were tensions this winter over a Kosovo Serb plan to build a wall in the divided city of Mitrovica. Although EU officials keep a close watch on the situation, inter-ethnic tensions are liable to recur if the PDK and opposition exploit them as part of their standoff.

Domestic and international civil society groups have launched a dialogue between the PDK and opposition, and the EU should continue to support this. In particular, it should encourage these civil society efforts to bring ethnic Serb minority parties and representatives into the dialogue, while using its leverage with Belgrade to persuade Serbia not to obstruct the process.

Bosnia and Herzegovina

BiH potentially faces a decisive test of its sustainability as a state in 2018-2019. The country could be unable to replace the current legislature and executive when their terms expire in October 2018. The constitutional court has struck down elements of the electoral law, and all major Bosniak, Croat and Serb parties will have to agree on amendments to the law if state-wide polls are to take place next year. Given the polarisation of BiH politics, there is a significant danger that this will prove impossible.

Failure to hold elections in 2018 would result in the state’s gradual paralysis. In a worst-case scenario this would allow Republika Srpska to press anew for its secession from the federal state. The EU, supported by BiH’s neighbours Croatia and Serbia, should use the leverage of the accession process and related assistance to push all sides to amend the electoral law as quickly as possible, and emphasise its long-term focus on the country by, for example, committing to keep in place EUFOR, the small EU-led peacekeeping force, for as long as necessary.